Domain nedir, nasıl alınır? Kimin adına kayıtlı olmalı?

Bir işletme sitesinin yıllık masrafları arasında alan adı genelde en küçük kalemdir. Elden çıktığında ise en çok uğraştıran parça odur. Domain nedir diye soran birine tanımdan önce bunu söylerim.

Teknik toparlama için gelen işlerde sık gördüğüm bir tablo var. Kod bir yerde, sunucu başka bir hesapta duruyor; alan adının kimin adına kayıtlı olduğunu da kimse bilmiyor. Kod ve sunucu yeniden kurulabilir, ama yıllardır kullanılan bir adresin yerini hiçbir şey tutmaz.

Domain nedir, ne işe yarar?

İnternetteki her sunucunun sayısal bir adresi var, buna IP adresi denir. 203.0.113.10 gibi bir diziyi kimse aklında tutmaz. Alan adı bu sayının yerine yazılan okunabilir addır.

Tarayıcıya firmaniz.com yazdığınızda DNS denen sistem bu adı sunucunun adresine çevirir ve site açılır. Ziyaretçi bu çeviriyi görmez; onun için site, adres çubuğundaki addan ibarettir.

Alan adının işi siteyi açmakla bitmez. Kurumsal e-posta adresleri de ([email protected] gibi) aynı ada bağlıdır. Kartvizitteki adres, reklamdaki bağlantı ve Google'daki sayfalarınız da bu adı gösterir. Siteyi başka bir sistemde baştan kursanız bile alan adı aynı kaldıkça müşterinin gördüğü adres değişmez.

Domain ne demek, bir alan adının parçaları neler?

Domain İngilizcede alan anlamına gelir; Türkçede alan adı diye geçer. Bir alan adı iki parçadan oluşur: seçtiğiniz ad ve uzantı. Örneğin firmaniz.com adresinde ad firmaniz kısmıdır, uzantı da .com.

• .com, .net ve .org gibi genel uzantıları dünyanın her yerinden alabilirsiniz.
• .com.tr ve .net.tr Türkiye'ye ait uzantılardır. Bunların yönetimi 14 Eylül 2022'de ODTÜ'den BTK'nın TRABİS sistemine geçti. Bu geçişle .com.tr için istenen belge şartı kalktı; ad artık ilk başvurana veriliyor.
• blog.firmaniz.com gibi adın önüne eklenen kısım alt alan adıdır, İngilizcede subdomain denir. Ana alan adı sizdeyse alt alan adlarını kendiniz açarsınız.

Ücretsiz site kuran platformların verdiği siteadi.platform.com türündeki adresler de alt alan adıdır. Ana ad platforma ait olduğu için bu adres de platformun elinde kalır. Ücretsiz bir sitede neyin gerçekten ücretsiz olduğunu ayrı bir yazıda anlattım.

Domain ve hosting arasındaki fark

Bu ikisi en sık karıştırılan kavramlardır. Domain adrestir, hosting ise sitenin dosyalarının durduğu ve ziyaretçiye gönderildiği sunucudur. Hostingi değiştirdiğinizde alan adı yerinde kalır; yalnız adın gösterdiği sunucu değişir.

İkisini aynı firmadan almak işi kolaylaştırır ama zorunlu değildir. Benim tercihim alan adını, sitenin nerede durduğundan bağımsız olarak işletmenin kendi hesabında tutmaktır. Böylece site taşınırken alan adına dokunmak gerekmez.

Domain nasıl alınır?

Alan adı, kayıt firmalarından alınır; İngilizcede bunlara registrar denir. Adımlar hemen her firmada aynıdır:

1. İstediğiniz adı kayıt firmasının arama kutusunda sorgulayın. Ad boşsa farklı uzantılarla birlikte fiyatı listelenir.
2. Kayıt süresini seçin. Genel uzantılarda bir yıldan on yıla kadar süre seçilebilir.
3. Kayıt sahibi bilgilerini doldurun. Buraya yazdığınız ad, alan adının resmî sahibi olarak kaydedilir.
4. Ödemeyi yapın ve otomatik yenilemeyi açık bırakın.
5. Alan adını sitenize bağlayın. Bu adımı aşağıda bir ekranla gösterdim.

Alan adını bir kez alıp ona sonsuza kadar sahip olmazsınız. Kayıt belirli bir süre içindir ve her dönem yenilenir. Yenileme yapılmazsa kayıt bir süre sonra düşer ve ad yeniden satışa çıkar. Yenileme ücreti de ilk yılın kampanyalı fiyatından yüksek olabilir.

Alan adı kayıtlarını düzenleyen ICANN, kayıt sahiplerinin haklarını ve sorumluluklarını anlatan belgesinde kayıt bilgilerinin doğru tutulmasını sahibin sorumluluğu sayar. Eski bir telefon ya da kapanmış bir e-posta adresi, sahipliği kanıtlamanız gereken gün işinizi zorlaştırır.

Alan adı kimin adına kayıtlı olmalı?

PNZ Medya'da kurduğumuz sitelerde alan adı müşterinin adına kaydedilir ve kaynak kod teslim edilir. Bu kuralın sebebi basit: alan adı siteyi yapan kişinin ya da ayrılan bir çalışanın hesabında kalırsa, yenileme uyarıları artık kimsenin okumadığı bir adrese gider.

Elinizdeki alan adını kontrol etmek için şu dört şeye bakın:

• Kayıt firmasının panelinde kayıt sahibi alanında işletmenin adı yazıyor mu?
• Hesabın e-posta adresi şirketin erişiminde mi, yoksa bir çalışanın kişisel adresi mi?
• Otomatik yenileme açık mı, kayıtlı kartın son kullanma tarihi geçmiş mi?
• Alan adı bir ajansın hesabındaysa devir koşulu sözleşmede yazıyor mu?

Whois sorgusu alan adının hangi kayıt firmasında durduğunu ve ne zaman sona ereceğini gösterir. Gizlilik koruması açıksa sahibin adı görünmeyebilir; o durumda bilgiyi kayıt firmasının panelinden okuyun.

Ajans projelerinde alan adı müşterinin adına kayıtlıdır ve kaynak kod teslim edilir; Entrobase'de kod her zaman kullanıcınındır.

Alan adı seçerken yapılan hatalar

Ad seçerken çoğu kişi aklına gelen ilk adı sorgular ve boş çıkanı alır. Sonradan değiştirmek zor olduğu için birkaç hatayı baştan elemek gerekir:

• Telefonda söylendiğinde doğru yazılamayan bir ad seçmek. Tire, rakam ve benzer sesli harfler müşteriyi yanlış adrese götürür.
• Türkçe karakterli ad almak. ı, ş ve ğ içeren alan adları teknik olarak mümkün, ama e-posta adreslerinde ve paylaşılan bağlantılarda sorun çıkarabilir.
• Yalnız .com.tr alıp .com sürümünü boşta bırakmak ya da tersini yapmak. Müşteri hangisini yazacağını bilemez. İkisini alıp birini ötekine yönlendirmek yaygın bir çözümdür.
• Marka tescilini kontrol etmemek. Bir alan adını almak, o ad üzerinde marka hakkı vermez.
• Alan adını tasarımcının, ajansın ya da bir çalışanın adına kaydettirmek.

Alan adı adaylarını karşılaştıran prompt

Aşağıdaki promptu bir yapay zeka asistanına aday listenizle birlikte verin. Asistan adayları aynı ölçütlerle karşılaştırır; adın boş olup olmadığını ise yine kayıt firmasında sorgulamanız gerekir.

İşletmem için alan adı seçiyorum. Aşağıda işletmemi ve aday adlarımı yazıyorum.

İşletme: [ne iş yaptığınız, hangi şehirde, kime hizmet verdiğiniz]
Marka adı: [tescilli ya da kullandığınız ad]
Aday alan adları: [ör. firmaniz.com, firmaniz.com.tr, firmanizistanbul.com]

Senden istediklerim:
1. Her adayı şu ölçütlerle bir tabloda değerlendir: telefonda söylendiğinde doğru yazılır mı, kaç karakter, tire ya da rakam var mı, Türkçe karakter var mı, başka bir kelimeyle karışır mı.
2. Hangi adayların .com ve .com.tr sürümlerini birlikte almamın mantıklı olduğunu yaz.
3. Marka adıyla çakışma riski olan adayları işaretle; marka tescilini nereden kontrol edeceğimi söyle.
4. Adın boş olup olmadığını bildiğini varsayma. Her aday için kayıt firmasında sorgulamam gerektiğini not et.
5. En sonda iki aday öner ve nedenini tek cümleyle yaz.

Alan adını siteye bağlamak: Entrobase'den bir örnek

Alan adını aldıktan sonraki adım onu sitenize bağlamaktır. Entrobase'in kurucusuyum; aşağıdaki iki ekran ürünün herkese açık belgesinden. Adımlar başka sistemlerde de benzer olduğu için örneği buradan verdim.

İki yol var. Alan adını Entrobase içinden alırsanız DNS ayarları sizin yerinize yapılır. Başka bir firmadan aldıysanız o firmanın panelinde DNS kaydı eklersiniz: ana adres için A kaydı, www için CNAME kaydı.

Kayıt eklendikten sonra yayılması genelde 15 dakika ile 1 saat arasında sürer, bazı sağlayıcılarda 24 saati bulabilir. Bu süreyi alan adı sağlayıcısı belirler. Ücretsiz planda siteler siteadi.entrobase.site adresinde yayınlanır; kendi alan adınızı bağlamak ücretli planlarda açılır.

Bağladıktan sonra adresi gizli sekmede ya da telefonun mobil verisiyle açın. Tarayıcı eski sonucu hatırlayabildiği için normal sekmede site bir süre eski hâliyle görünebilir.

Bir işletmenin sitesi yıllar içinde birkaç kez yeniden kurulur, adresi ise çoğu zaman aynı kalır. Alan adını alırken vereceğiniz en önemli karar, kayıt sahibi alanına kimin adını yazdığınızdır.